روزگاری ایران برای تأمین نیازهای ابتدایی دفاعی خود درگیر محدودیتهای گسترده تسلیحاتی بود؛ اما امروز توان موشکی کشور به یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت بازدارندگی آن تبدیل شده است. این تحول، بدون شناخت مردانی که پایههای آن را بنا کردند، قابل روایت نیست. شهید حسن طهرانیمقدم از جمله چهرههایی است که نامش با تاریخ شکلگیری و توسعه صنعت موشکی ایران گره خورده است.
مستند «مردی با آرزوهای بزرگ» به کارگردانی عباس وهاج و برگزیده سیزدهمین جشنواره مردمی فیلم عمار، با تمرکز بر موشکهای سوخت جامد خانواده فاتح، بخشی از تلاشها و میراث این دانشمند شهید را به تصویر میکشد. این مستند در شبهای اخیر، در جریان تجمعات شبانه «ملت مبعوث» و در قالب نهضت «سینما خیابان» جشنواره عمار در حال اکران است. عباس وهاج در این گفتوگو از ایده اولیه ساخت مستند، سالها پژوهش در حوزه دفاعی، دشواری دسترسی به اطلاعات و تصاویر طبقهبندیشده و اهمیت اکران آثار دفاعی در میان مردم میگوید.
کارگردان مستند «مردی با آرزوهای بزرگ» درباره شکلگیری ایده ساخت مستند گفت: «ما پیش از این نیز با مسائل هوافضا آشنایی داشتیم و محصولاتی تولید کرده بودیم و با نیروی هوافضا همکاریهایی داشتیم. به دلیل این همکاریها، علاقه ما روز به روز به شهید طهرانیمقدم بیشتر شد، زیرا شناخت ما نسبت به این شهید عزیز بیشتر شد و همچنین دستاوردهایی که برای ایران اسلامی فراهم کرده بود.»
او افزود: «شاید پیدا کردن ایده کمی دشوار بود، زیرا مبانی مختلفی وجود داشت که میشد روی آنها کار کرد. اما با بررسیها و پژوهشها به این نتیجه رسیدیم که موضوع مستند را با توجه به اخبار رزمایشها، فعالیتها، دستاوردها و تولیدات هوافضا به این شکل بچینیم که بخشی از پروژههایی که شهید طهرانیمقدم آغاز کرده بود را پیش ببریم و از دیدگاه و از دریچه موشکهای سوخت جامد خانواده فاتح این مستند را پیش ببریم.»
پیشتولیدی که ریشه در سالها مطالعه دارد
این کارگردان در پاسخ به سوالی درباره مدت زمان ساخت مستند، گفت: «روند تولید مستند شاید کوتاه بوده، اما روند پیشتولید آن به سالهای گذشته بازمیگردد، زیرا در طی تمام این سالها مطالعات مختلفی داشتهایم، هم درباره شهید طهرانیمقدم و هم درباره هوافضا، خدماتی که شهید طهرانیمقدم ارائه کرده، دستاوردهایش و میراثی که از خود به جا گذاشته است. با توجه به همه این اطلاعات، این پروژه شکل گرفت و تولیدش آغاز شد و اینطور نبود که بخواهیم به صورت ناگهانی این ایده را مطرح کنیم و بخواهیم کار را شروع کنیم.»
او ادامه داد: «روند پژوهش این مستند مسیری سه تا چهار ساله از مطالعه و گشتوگذار در صنعت دفاعی و نظامی کشور و مطالعه درباره شهید طهرانیمقدم بوده. این مطالعات چند سال طول کشیده و به همین دلیل، پیشتولید را بسیار غنیتر کرده و روند تولید را سرعت بخشید. زیرا پیشینهای در رابطه با موضوع این مستند وجود دارد و روند تولید را برایمان سادهتر و سریعتر کرد.»
این مستندساز تصریح کرد: «نمیتوانم درباره زمان آن چیزی بگویم، زیرا ساخت این مستند در ذهن خیلی خاک خورده است؛ مثل اینکه به کسانی که کار تئاتر انجام میدهند می گویند خاک صحنه خوردند؛ پیش تولید مستند هم به همین شکل بود. این زیست ما در فضای منطقه، فضای انقلاب اسلامی، فضای نظامی و تسلیحاتی و پیشرفتهای صنعتی ما باعث شد که این مستند ساخته شود. نمیتوانم دقیق بگویم که مثلاً سه ماه یا پنج ماه زمان برده، چون پیشینه داشته است.»
وهاج درباره چالشها و محدودیتهای ساخت این مستند گفت: «یک مسئله بسیار مهمی برای جمع آوری اطلاعات وجود دارد، این است که بسیاری از اطلاعات طبقهبندیشدهاند و بسیاری از تصاویر به دلیل مسائل حفاظتی دسترسیشان ساده نیست؛ و برای رسیدن به آن ها باید جلسات زیادی رفت و صحبت کرد تا اعتمادها برای در اختیار گذاشتن این دادهها شکل بگیرد.»
او همچنین فزود: «از سوی دیگر، چون ما درباره یک پروژه بسیار مهم کشور صحبت میکنیم، خود این موضوع نیز مقداری دشواری دارد و باید از متخصصان خودش که به آنها میلیتاریست میگویند استفاده کرد، با آنها جلسات متعددی صحبت کرد و نظرات خودمان را مطرح کرد و بررسی کرد تا گرههایش باز شود؛ خود این مسئله خیلی ساده نیست.»
این مستندساز خاطرنشان کرد: «شاید الانِ عباس وهاج خیلی ساده بتواند موضوعات از این دست را در زمان کوتاه و با چالشهای کمتر بهش بپردازد، اما در سالهای گذشته اینطور نبود و کسانی هم که علاقهمند به این حوزه هستند وقتی وارد می شوند، باید مسیر طولانی ای را طی کنند؛ زیرا دسترسی به ریزجزئیات، مسائل فنی و تاکتیکی در رابطه با خود سوژه مستند طولانی و زمانبر است.»
خط داستانی مشخص؛ سوار بر مرکب موشکهای سوخت جامد
عباس وهاج درباره خط داستانی مستند گفت: «خط داستانی کاملاً مشخص بود؛ اگر میخواستیم در این مستند به مطالب دیگری بپردازیم باعث گمراهی و سردرگمی مخاطب میشد و باعث میشد یک سری سوالات دیگر نیز برایش به وجود بیاید که چه شد و به کجا رسید. در خط داستانی و روایت این مستند، سوار بر مرکب موشکهای سوخت جامد هستیم و سعی کردیم از این هم بیرون نرویم و چیز دیگری را نیز در این رابطه نیاوریم، زیرا مبنای ما موشکهای سوخت جامد بود.»
این مستندساز درباره سختترین بخش ساخت مستند گفت: «سختترین بخش ماجرا پیدا کردن آن قصه و آن روایت است؛ اینکه آیا آن هدفی که از ساخت این مستند داریم با این قصهای که گفتیم محقق میشود یا نه. این سختترین بخش است، چرا؟ زیرا انباشت بسیار زیاد اطلاعاتی در ذهنهای ما وجود داشت و پیدا کردن یک مسیر کوتاه و زیبا و جذاب برای مخاطب بسیار دشوار بود.»
اکران در نهضت سینما خیابان خیلی خوشحالم کرد
این کارگردان درباره اکران این مستند در نهضت “سینما خیابان” در این شبها توسط جشنواره عمار گفت: «خیلی خوشحال شدم از اینکه جشنواره عمار دست به چنین اقدامی زده و بسیار زیباست، بسیار یاریدهنده است به تولیدکننده که در راه و خدمت به انقلاب اسلامی فعالیت میکنیم؛ زیرا همه سکوها قابلیت این را ندارند که همه مخاطبان را جذب کنند و هر سکویی مخاطب هدف خودش را دارد. تلویزیون به یک شکل، اینترنت به یک شکل، خیابان به یک شکل، مساجد و هیئتها به یک شکل و سینما به یک شکل دیگر؛ اینها هر کدام مخاطب هدف خاص خودشان را دارند و بسیار استقبال میکنم از این اقدام و حرکت زیبای بچههای جشنواره عمار و به نظرم حرکت فوقالعادهای بود.»
این مستند ساز درباره فعالیتهای آینده خود توضیح داد: «درباره نقاط قوت کشور و نقاط قوت انقلاب اسلامی همچنان مشغول مستندسازی هستیم و بحمدالله این حوزه را ادامه میدهیم و پیش میرویم. آثار دیگری نیز در این رابطه تولید شده، هم درباره هوا و فضا و هم درباره وعده صادق یک، دو، سه و وعده صادق چهار؛ همچنان این مسیر را بحمدالله داریم پیش میبریم.»
پاسخی که مستند به نسل جوان میدهد
وهاج در پایان درباره پیام این مستند به نسل جوان و نوجوان گفت: «به نظرم نسل جوان و نوجوان اول باید این سوال را از خودش بپرسد که چه شد ایرانی که هشت سال مجبور شد با صدام بجنگد تا بتواند از خودش دفاع کند، یعنی این میزان و این زمان دفاع آنقدر به طول انجامید چون امکانات و از نظر نظامی تسلیحات خاصی نداشت که بخواهد آنطور که باید از خودش دفاع کند، چه میشود که همین کشور پس از گذشت چهل و هفت سال از انقلابش در نقطهای قرار میگیرد که همزمان با دو قدرت اتمی که در مجموع بیش از هفتاد درصد بودجه نظامی جهان را دارند، اینها را به زانو در میآورد و اینها را در دفاع مقدس دوم و سوم، مجبور میکند که به ایران درخواست آتشبس بدهند و از ایران بخواهند که این آتشبس را بپذیرد.»
وی همچنین افزود: «داریم درباره آمریکایی صحبت میکنیم که قدرتمندترین ارتش تاریخ است و از جنگ جهانی دوم به این طرف، پس از گذشت حدود هفتاد سال، کسی نتوانسته چپ به آن نگاه کند؛ ما این آمریکا را به زانو در اوردیم. این سوال را به نظرم اول مخاطب باید از خودش بپرسد و برای شروع پاسخ دادن به این سوال میتواند این مستند را ببیند.»