خانه » اخبار » نقدینگی و تورم دو روی یک سکه نظام بانکی

به گزارش عمار فیلم، مستند «چگونه بانک بزنیم؟» به کارگردانی محمدحامد نوروزی در اولین روز از جشنواره مردمی فیلم عمار در سینما بهمن تهران اکران شد. این مستند با روایتی طنزآمیز و داستانی خیالی، مشکلات نظام بانکی ایران، از جمله خلق پول، اضافه برداشت و تعارض منافع را با استفاده از مصاحبه‌ها و اسناد واقعی شرح می‌دهد. این مستند نشان می‌دهد که چگونه بانک‌ها از ظرفیت خلق پول برای منافع شخصی استفاده می‌کنند و به پرونده‌های واقعی مانند بانک سرمایه و انحلال بانک آینده اشاره دارد.

در نشست خبری این مستند میلاد سالمی، کارشناس حوزه اقتصادی گفت:«یکی از موضوعاتی که ما سالیان سال با آن مواجه هستیم فعل و انفعالات شبکه بانکی است. تشریح این موضوع به علت ذوابعاد بودن خیلی دشوار است و حتی در فضای آکادمیک هم قابل درک نیست؛ اما مستند «چگونه بانک بزنیم؟» این دغدغه را به بهترین شکل در قالب داستانی نزدیک به واقعیت برای مخاطب عامه توضیح داده است. ساخت این مستند در زمان کنونی کاری شجاعانه بود و حتی می‌توان جایزه‌‌ای تحت عنوان «ساخت شجاعانه‌ترین اثر» به این مستند اهدا کرد.»

این کارشناس اقتصادی افزود:«اگرچه این اثر در قالب طنز ساخته شده است اما به سوژه‌ای پرداخته که 23 سال است با آن مواجه هستیم. از سال 1358 تا دهه 80 چیزی شبیه به بانک خصوصی نبود اما در این باره زمانی شاهد یک ریتم با ثبات حوزه اقتصاد بود. نقدینگی در این بازه حدود 90 درصد رشد کرد. اما از سال 1380 به بعد بدترین اتفاقات اقتصادی رخ داد. از بازه 1380 تا کنون نقدینگی حدود 290 برابر رشد کرده است.»

سالمی ادامه داد:«در مقطع اول و دوم نرخ بهره چند برابر رشد کرد و ساختار ایران درگیر بیماری رانت شد. شاه کلید مسئله اقتصاد و به خصوص بانک آینده همین موضوع است.‌ در این بانک بیش از 84 درصد تحصیلات به شرکت‌های سهامدار و آشنایان همان بانک داده شده و بیش از 97 درصد این تحصیلات به صورت بلاعوض بوده‌است. این وضعیت که ما در آن تنفس می‌کنیم، یک طنز سیاه است. افرادی که کار رسانه‌ای می‌کنند و به‌خصوص در حوزه اقتصاد مشغول هستند، می‌دانند که طی سال‌های طولانی، نزدیک شدن به یک‌سری بسترهای اقتصادی مانند بانک پاسارگاد، جرم بزرگی محسوب می‌شد. پس از سال 1398 که مشکل‌زا بودن بانک آینده مشخص شد، جمهوری اسلامی نمایندگانی را در داخل این بانک قرار داد. عمده وضعیت اقتصادی ایران که بخشی از آن داخل این مستند توضیح داده شده است، نتیجه مدارایی است که توسط نمایندگان حاکمیت در این بانک صورت گرفته. در سال 1402 بیش از نیمی از پایه پولی کشور، صرف زنده نگه‌داشتن این بانک شد. سال 1398 حدود 7.5 درصد سپرده‌های کشور در این بانک بود؛ این درحالی است که افرادی که خودشان قرار بود این معضلات را مدیریت کنند، جزو آخرین مدیران این بانک بودند و هیچ برخوردی صورت نگرفت.»

میلاد سالمی درباره رشد نقدینگی توضیح داد:«تصور عامه از بانک این بود که بانک شبیه قلک است. درحالیکه که بانک‌ها می‌توانند خلق پول کنند. به این موضوع رشد نقدینگی می‌گویند. این رشد نقدینگی می‌تواند در مسیر ارائه به شرکت‌های عمومی باشد یا می‌تواند در مسیر کمک به یک گروه کوچک از سهامداران بانک باشد. قانون مورد استفاده توسط معاون و مسئولین برخورد با این بانک‌ها، تا سال 1402 همان قانونی بود که در دهه 50 تصویب شده بود. این مسئله وهمچنین نمک‌گیرشدن مسئولان برخورد با این بانک‌ها موجب تشدید این معضلات شد. بعد از انحلال بانک آینده، سوالی که ایجاد شد این بود که بانک مرکزی در این موضوع دخیل است اما زمانی که رئیس بانک مرکزی عوض شد همه ساکت شدند. قانون برنامه هفتم می‌گوید که در شرایطی که یک بانک منحل شود باید در ابتدا اموال افرادی که در آن بانک دخیل بودند مصادره شود. اگر یک روزی شما دیدید که اموال فردی مانند آقای انصاری تصاحب شود می‌توان به بهبود این وضعیت امیدوار بود.»

مصیب دوانی یکی از حضار در این نشست درباره زیان‌های انباشت شده بانک‌ها گفت:«علت وجود این مشکل، تدوین قانون بانکداری بدون ربا است و اگر این قانون برداشته شود این مشکلات حل می‌شود.‌ بانک‌ها واسطه بودند اما این قانون آنها را به سرمایه‌گذار تبدیل کرده است. هر سرمایه‌گذار خارجی که در ایران سرمایه گذاری می‌کند، بخشی از پول خود را از بانک محلی وام می‌گیرد. علاوه‌بر بانک‌های خصوصی، بانک‌های عمومی هم زبان انباشته دارند. بانک ملی ۶۸ همت و بانک سپه بیش از بانک ملی زیان انباشته داشته است. مسئله این است که یا این سرمایه گذاری‌ها زیان می‌دهد یا آن‌ها را زیان ده می‌کنند. باید برای این مورد راه‌حلی اندیشید. این سرمایه‌گذاری باید سود دهد و این سودی که می‌دهد می‌شود زیان انباشته.»

میلاد سالمی در ادامه این نشست درباره معضلات بانکی بیان کرد:«طبق مصوبه ۹۱ قانون، بانک‌ها نمی‌توانند بیش از یک درصد مشخص به سرمایه گذار تحصیلات بدهند اما بانک آینده بیش از دو هزار برابر از درصد قانونی، تحصیلات داده است اما کسی با آن برخورد نکرده است. بانک آینده به‌تنهایی ۱۲۰ همت به ایران مال تحصیلات داده است و این تحصیلات‌دهی موجب زیان بانک شده است. این شیوه از مدیریت بانک برای سود دهی یک گروه خاص نیست بلکه برای سود عده بیشتری است. این شیوه بانکداری دولتی ما به مراتب کمتر از زیان‌دهی بانک‌های خصوصی است. در سال 1403 حدود ۶۰ درصد اضافه برداشت بانک‌ها برای بانک آینده بود. آسیب بانک‌های خصوصی قابل قیاس با هیچ بانک خصوصی نیست. به عنوان مثال اگر بانک مسکن زیان ده هست برای این است که به آن تکلیف شده تا برای مسکن تحصیلات دهد اما بانک خصوصی چه تکلیفی داشته و چه تاثیر مثبتی در حوزه اقتصاد کشور به جای گذاشته که این زیان را به بار آورده‌است.»

رسانه و خلا بیان مشکلات اقتصادی

در بخش دوم این نشست خبری محمد نجفی، نویسنده این مستند درباره اثر گفت:«باتوجه به مشکلات اقتصادی و دسته و پنجه نرم کردن همه مردم ایران با این معضلات، ما بر خود تکلیف دانستیم تا با کمک سفیر فیلم به ساخت این اثر بپردازیم. ما در ساخت این اثر متوجه شدیم که ریشه مشکلات اقتصادی ما در نظام بانکداری است. چیزی که در ساخت این اثر برای ما جالب بود قدرت بزرگی به نام خلق پول بود که در اختیار نهادهای بزرگی صورت گرفته است ولی هیچ نهاد دولتی بر آن نظارت ندارد. این موضوع برای ما ناراحت کننده بود و گویی ساختارهای عقلانی را به سخره گرفته است. فرم مستند نیز باتوجه به اینکه انگار در ماهیت این مشکل ما با یک فانتزی تلخ مواجه هستیم اینچنین شکل گرفت.»

محمدطاهررحیمی، کارشناس حوزه اقتصاد درباره نقش رسانه در بازتاب مشکلات اقتصادی شرح داد:«یکی از مشکلات و خلا در فضای اقتصادی، ورود نکردن رسانه برای بازتاب مشکلات اقتصادی است. این موضوع یک حاشیه امنی را برای مفسدان اقتصادی در کشور فراهم کرده است. موسسه فرهنگی سفیر و سایر مجموعه‌های تولیدات هنری اگر به این موضوع ورود کنند، با بازنمایی چالش‌های اقتصادی کشور به زبان هنر این خلا پر شده و آن حاشیه امن از مفسدان اقتصادی گرفته می‌شود. این موضوع اتفاقی بزرگ و پرهزینه‌ است. همچنین این امر آسیب‌شناسی دقیق علمی به همراه بیان راهکارهایی را می‌طلبد تا از فضای سیاسی کاری دور باشد.»

رحیمی در ادامه این نشست اضافه کرد:«اتفاقی که برای بانک آینده رخ داد یک اتفاق مبارک در نظام حکمرانی کشور بود. نظام حکمرانی ما تصمیم گرفت که یک تصمیم بزرگ بگیرد. این تصمیم خروجی و معلول یک مطالبه‌گری گسترده در سطح نخبگانی کشور ما بود. نظام حکمرانی در نقطه مقابل الیگارشی قرار گرفت که مانع از رسیدگی به این معضل بود و این یک اتفاق مثبت است. وظیفه بانک خلق پول است و همه بانک‌ها در همه کشورها خلق پول می‌کنند. اما این خلق پول باید در یک چارچوبی رخ دهد. در دنیا نیز یک نظارت آهنین و سنگینی بر نظام بانکی می‌شود. در قرن ۱۸ میلادی یک فرد اسکاتلندی به دولت اسکاتلند پیشنهاد ایجاد فضایی به نام بانک را داد که خلق پول انجام دهد و از اقتصاد حمایت کند اما دولت اسکاتلند قبول نکرد. پس از ده سال دولت فرانسه از این فرد دعوت کرد و پیشنهاد او را عملی کرد. اما پیشنهاد احداث بانک را جهت خلق پول برای بهبود وضعیت اقتصادی کشور مطرح کرد  و این پول خلق شده را  پول با کیفیت نامید.»

محمدطاهر رحیمی، افزود:«️معترض شدن مردم در این شرایط طبیعی است و زمانی که مردم معترض شدند، تروریست‌های آموزش دیده موصاد روی آن سوار می‌شوند. این اعتراضات از افزایش تورم، افزایش قیمت بنزین و… شکل گرفت و این شرایط توسط افرادی که به نام اقتصاد، حرف‌های غلط غیر علمی خود را در ذهن سیاستگذاران می‌نشاندند ایجاد شد.»

مصیب دوانی یکی از حاضران در حاشیه این نشست خبری با طرح سوالی گفت:«چگونه می‌توان این زیان انباشته را از بین برد؟ اگر بانک آینده زیان انباشته نداشت، باتوجه به سودی که از سرمایه‌گذاری کسب کرده بود خورده‌ای به آن وارد نبود. در حال حاضر راهی برای رفع این زیان وجود ندارد زیرا بانکداری بدون ربا مطرح است.»

محمدطاهر رحیمی، کارشناس حوزه اقتصاد در پاسخ بیان کرد:«این زیان انباشته به دلیل عملیات غیر پولی بانک است. بانک باید عملیات پولی سالم انجام دهد. بانک می‌تواند دارایی‌هایی برای انجام این عملیات پولی داشته باشد. ما فاجعه‌ای مانند بانک آینده نداشتیم و در حال حاضر هم نداریم ولی بانک آینده باعث این شد که سایر بانک‌ها هم به این سمت حرکت کنند.»

در پایان گفتنی‌ است شانزدهمین دوره از جشنواره مردمی فیلم عمار تا هشتم بهمن‌ماه در سینما بهمن میزبان نگاه علاقه‌مندان خواهد بود.